Trải nghiệm ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ như thế nào

Từ khi được sinh ra, những trải nghiệm đóng một vai trò trong sự phát triển của trẻ. Trong khi những trải nghiệm ban đầu chủ yếu tập trung vào những thông tin cảm giác (thị giác, xúc giác,…), môi trường xung quanh tiếp tục ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi trong suốt cuộc đời sau này của trẻ. Di truyền đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển, nhưng kinh nghiệm cũng quan trọng không kém. Ví dụ, di truyền học có thể ảnh hưởng đến việc não bộ của trẻ được kết nối như thế nào từ khi sinh ra, nhưng học tập và trải nghiệm sẽ định hình bộ não trẻ đó tăng trưởng và phát triển như thế nào.
Một số lý thuyết cổ điển của tâm lý học tập trung vào tầm quan trọng của trải nghiệm và cách nó định hình hành vi và tính cách sau này. Ba trong số các lý thuyết chính mô tả và giải thích cách trẻ em học bao gồm:

Điều kiện cổ điển (Classical conditioning)

Kiểu học tập này liên quan đến việc tạo ra mối liên hệ giữa một kích thích và một phản ứng. Rất có thể bạn đã nghe nói về những chú chó của Pavlov. Trong một thí nghiệm cổ điển, nhà sinh lý học người Nga Ivan Pavlov đã phát hiện ra rằng việc liên tục ghép âm thanh của tiếng chuông với sự xuất hiện của thức ăn khiến chú chó liên kết âm điệu với thức ăn. Một khi sự liên kết được hình thành, âm thanh của tiếng chuông có thể khiến những con chó bắt đầu chảy nước miếng khi dự đoán về một bữa ăn. Trẻ em học theo nhiều cách giống như vậy, phát triển mối liên hệ giữa các sự vật trong môi trường của chúng và hệ quả tiềm ẩn. Ví dụ, trẻ sơ sinh có thể nhanh chóng liên tưởng bình sữa với việc được cho ăn.

Điều hòa hoạt động (Operant conditioning)

Khi bạn thưởng cho một hành vi nào đó, rất có thể hành vi tương tự có thể xảy ra một lần nữa trong tương lai. Khi một hành vi bị trừng phạt, nó sẽ ít có khả năng xảy ra lần nữa trong tương lai. Những nguyên tắc này làm nền tảng cho khái niệm điều hòa hoạt động, một tập hợp các kỹ thuật học tập sử dụng sự củng cố và trừng phạt để tăng hoặc giảm phản ứng. Ví dụ, khi một đứa trẻ được khen thưởng vì dọn dẹp phòng của mình, bé sẽ có nhiều khả năng lặp lại hành vi tương tự sau này.

Học tập quan sát (observational learning)

Như bạn có thể mong đợi, trẻ em có thể học được rất nhiều chỉ đơn giản từ việc xem cha mẹ, bạn bè và anh chị em của mình. Ngay cả những hành vi trẻ quan sát trên tivi, trò chơi video và internet cũng có thể tác động đến suy nghĩ và hành động của trẻ. Vì học tập thông qua quan sát rất có sức mạnh, do đó điều quan trọng là phải đảm bảo rằng trẻ em đang quan sát đúng loại hành vi. Bằng cách mô hình hóa các hành vi tốt và phản ứng phù hợp, cha mẹ có thể chắc chắn rằng con cái họ đang học cách hành động một cách có trách nhiệm.

Các loại kinh nghiệm khác (Other types of experience)

Ngoài các kiểu học tập xảy ra hàng ngày, có một số kinh nghiệm khác có thể đóng vai trò chính trong việc hình thành sự phát triển của trẻ. Những kinh nghiệm mà cha mẹ và những người chăm sóc khác cung cấp trong những năm đầu đời của trẻ có thể là một trong những điều quan trọng nhất. Trong khi một số trẻ em có thể nhận được những trải nghiệm thời thơ ấu phong phú từ cha mẹ có trách nhiệm, quan tâm và chu đáo, những đứa trẻ khác có thể ít chú ý hơn và cha mẹ chúng có thể bị phân tâm vì lo lắng về vấn đề tiền bạc, công việc hoặc các mối quan hệ.
Như bạn có thể hình dung, những trải nghiệm khác nhau như vậy có thể có tác động mạnh mẽ đến cách những đứa trẻ này phát triển. Trẻ em lớn lên trong môi trường nuôi dưỡng tốt có thể an toàn, tự tin và có khả năng đối phó với những thách thức sau này, trong khi những đứa trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường kém hơn có có thể cảm thấy lo lắng và không thể đương đầu với những khó khăn trong cuộc sống.

Bạn bè

Mặc dù những trải nghiệm xã hội ban đầu của một đứa trẻ có thể chủ yếu tập trung vào các thành viên trong gia đình, nhưng điều này sẽ sớm mở rộng sang những đứa trẻ khác ở sân chơi, trong khu phố và ở trường. Bởi vì trẻ em dành quá nhiều thời gian để tương tác với bạn bè trong trường, nên có thể không có gì ngạc nhiên khi những đứa trẻ khác có ảnh hưởng lớn đến tâm lý và sự phát triển của trẻ. Trẻ em rất dễ bị ảnh hưởng bởi các bạn của chúng, và những kinh nghiệm xã hội này giúp hình thành giá trị và tính cách của trẻ. Mối quan hệ ngang hàng có thể có ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển, cả theo cách tích cực và tiêu cực. Bắt nạt, đặc biệt, có thể có một tác động rất bất lợi đối với trải nghiệm lớn lên của một đứa trẻ.

Giáo dục

Trường học chiếm một phần rất lớn trong cuộc sống của trẻ em. Giáo viên và bạn cùng lớp đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo nên trải nghiệm của trẻ, và học tập cũng để lại những dấu ấn cho sự phát triển của trẻ. Hãy nhớ rằng di truyền và môi trường luôn tương tác một cách năng động. Nền tảng di truyền của một đứa trẻ sẽ ảnh hưởng đến khả năng học hỏi của nó, nhưng kinh nghiệm giáo dục tốt có thể tăng cường những khả năng này. Một số trẻ có thể vật lộn với khiếm khuyết trong học tập do bị ảnh hưởng bởi di truyền, nhưng các can thiệp giáo dục có chất lượng có thể giúp trẻ học và làm tốt ở trường.

Văn hóa

Như bạn đã thấy cho đến nay, có rất nhiều ảnh hưởng khác nhau có thể đóng một vai trò trong cách một đứa trẻ lớn lên và con người cuối cùng sẽ trở thành. Môi trường văn hóa mà một đứa trẻ sống trong đó thêm vào một yếu tố khác cho sự pha trộn vốn đã phức tạp này. Ví dụ, cha mẹ nuôi dạy con cái trong các nền văn hóa cá nhân có thể tập trung vào việc giúp con cái họ phát triển sự tự chủ và lòng tự trọng, trong khi cha mẹ trong các nền văn hóa tập thể có nhiều khả năng nhấn mạnh tầm quan trọng của cộng đồng, gia đình và xã hội.
Ngay cả trong cùng một nền văn hóa, các biến thể trong những thứ như địa vị xã hội, thu nhập và nền tảng giáo dục có thể có tác động đến cách trẻ em được nuôi dưỡng. Cha mẹ có thu nhập cao có thể quan tâm nhiều hơn đến việc đưa con vào trường tư thục tốt nhất, trong khi cha mẹ có thu nhập thấp dành nhiều thời gian hơn để lo lắng về việc liệu những nhu cầu cơ bản nhất của con họ có được đáp ứng hay không. Sự chênh lệch như vậy có thể dẫn đến sự khác biệt lớn về kinh nghiệm, do đó, có thể có tác động mạnh mẽ đến cách trẻ em phát triển.
Kendra Cherry
Nguồn: https://www.verywellmind.com/experience-and-development-2795113
Tham khảo: 
• Berk, L. E. (2009). Child Development. 8th ed. United States of America: Pearson Education, Inc.
• Hockenbury, D., & Hockenbury, S. E. (2007). Discovering Psychology. New York, NY: Worth Publishers.
• Kail, R. E. (2006), Children and Their Development (4 ed.), Prentice Hall.
• Levine, R. A. (1988). Human parental care: Universal goals, cultural strategies, individual behavior. In R. A. Levine, P. M. Miller, & M. M. West (Eds.). Parental behavior in diverse societies. San Francisco: Jossey-Bass.

Quý phụ huynh muốn nhận thông tin tư vấn về chương trình trại hè, vui lòng liên hệ:

Hotline: 0982 230 000

Email: contact@hill.edu.vn

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *